Nieuws

Kijk ook eens hier:
• Training Spirit- en Mantrazang

• Workshop Musiceren vanuit je Ziel (1 nov a.s.)

Interview Eigentijds Magazine

juni 2008

"JIJ BENT DE FLUIT"

Zeg je mantrazang, dan zeg je Marc Citroen. Als helft van duo Vrindavan, als leraar en performer bracht hij vele duizenden Nederlanders in aanraking met het zingen van woorden en klanken die een subtiele kracht in zich bergen. Annemiek van Rooyen zocht hem op en volgde haar nieuwsgierigheid.

Hoe is je belangstelling voor mantrazang ontstaan?

Dat is begonnen in 1976 toen ik Transcedente Meditatie (TM) leerde van Maharishi Mahesh Yogi in Amsterdam. Dat was een openbaring. Ik kreeg er veel energie van en werd er zo ontspannen door en ik begreep niet hoe dat kon. Nog steeds niet. Ik was 22 toen ik met TM begon. Je wordt geïnitieerd in een mantra, die je voor jezelf moet houden. Die mantra spreek je niet uit, ook niet voor jezelf. Je reciteert hem alleen mentaal.
Ik gebruik hem af en toe nog. Hij werkt nog steeds, al is hij niet meer zo krachtig als in die eerste twee jaar.

Dat was dus nog geen zingen.

Nee, dat kwam toen ik voor de eerste keer naar India ging in 1980 en een paar maanden in de Ashram van Osho verbleef. Daar werden zowel westerse als oosterse spirituele liederen gezongen en dus ook traditionele Indiase mantra's. Maar echt diepgaand ben ik pas met mantra's in aanraking gekomen in 1993 toen ik ShantiMayi ontmoette, een vrouwelijke leraar. In haar traditie speelt de Gayatri mantra een belangrijke rol naast andere mantra’s. Door haar ben ik geïnitieerd in de Gayatri. Hij kan op veel verschillende Indiase manieren worden gereciteerd, maar ik heb hem samen met Tonke Kuijt op een Westerse melodie gezet.

Waarom?

Om de mantra toegankelijker te maken voor het Westerse oor. Wij hebben andere oren dan Indiërs.

Doet dat geen afbreuk aan de oorspronkelijke traditie?

Nee, want de kracht van de mantra ligt primair in degene die hem reciteert. Als je hem met hart en ziel kunt vertolken dan werkt hij altijd. Het gaat er om dat je het doet met totaliteit, heldere intentie, aandacht, liefde, verinnerlijking en begrip en respect over de achtergrond van de mantra en als je die elementen met elkaar verenigt geeft dat de kracht. Daarnaast is een correcte uitspraak en het metrum ook van belang.

Stemden de leren van die meesters overeen, of hoe deed je dat?

Nee, helemaal niet, maar ik ben altijd op zoek geweest naar mijn eigen oorspronkelijkheid en nooit een conflict ervaren in het bezoeken van verschillende meesters. TM was in mijn beleving gewoon een techniek en ik wilde dieper gaan, aan mijn persoonlijke- en spirituele ontwikkeling werken. Osho kwam net op in die tijd. Bij hem kon ik aan die 2 aspecten van mezelf werken. In Poona (India) gingen meditatie en therapie hand in hand.

In 1992 ontmoette ik in India Poonjaji, een belangrijke spirituele leraar die toen al op leeftijd was. Het was een periode waarin ik vastbesloten was om na vele ontmoetingen met verschillende leraren eindelijk antwoord te krijgen op existentiële vragen. Ik stapte elke dag naar voren en stelde vragen. Poonjaji beantwoordde die altijd heel geduldig en liefdevol. Op een dag wilde ik voor hem fluiten. Hij bleek er enorm door geraakt te zijn en wilde dat ik bij elke bijeenkomst floot. Hij begon toen te praten over de betekenis van de fluit.
"Een fluit is een metafoor; de symboliek is dat jij een fluit moet zijn, waar het Goddelijke, de Bron doorheen speelt. Je bent dus een tussenpersoon, je bent als het ware beschikbaar om de muziek door je heen te laten spelen".
In die tijd pushte, inspireerde en stimuleerde hij me om altijd vanuit de plek te spelen waar de muziek en het spelen vanzelf ontstaat.

Moest je dat leren?

O ja zeker! We zijn zo geconditioneerd in hoe het moet klinken, precies zus of precies zo. En dan heb je nog een ego dat er tussen gaat zitten: indruk maken en perfectionisme. Dingen, die de vrije loop van energie behoorlijk kunnen blokkeren. In die jaren heeft hij me een heftige training gegeven om altijd, onafhankelijk van de omstandigheden, te kunnen spelen vanuit onbevangenheid.
Om een voorbeeld te geven. Bij een bijeenkomst nodigde hij me uit te fluiten en vroeg tegelijk een jongetje van een jaar of 4 om er lekker doorheen te gaan zingen en schreeuwen. Dat was om mij te "pesten"; om me te leren mij niet te laten afleiden, om mijn beperkingen te overstijgen. Hij creëerde die situaties gewoon. Soms haalde hij er andere muzikanten bij die dan op een gitaar gingen jengelen.

Eens was ik op een belangrijke Hindoebijeenkomst, waarvoor een conservatorium was afgehuurd. Er zaten zo'n 700 mensen in de zaal, en op het podium allemaal hotshots van het gemeentebestuur, de chief inspector van politie en een minister. Opeens stond Poonjaji onverwacht op en riep dat ik en Tonke muziek moesten maken. Iedereen wachtte vol spanning. Wij hadden niets voorbereid, maar ik heb altijd mijn fluit bij me en begon te spelen, gewoon wat ik voelde. Halverwege viel, zoals zo vaak in India, de stroom uit. Wij speelden rustig door. Ik heb geleerd om elk moment onmiddellijk gewoon te spelen en expressie te geven aan wat op dat moment leeft. Niet eerst voorwaarden scheppen, zo van eerst moet ik ontspannen, eerst moet het publiek stil zijn, eerst dit en eerst dat.

Leer je dat je leerlingen ook?

Ja, maar je moet natuurlijk beginnen bij het begin. Leren zingen, adem, techniek, uitspreken, de betekenissen. En leren contact te maken met je lichaam. Als je niet geleerd hebt in contact te zijn met wat je voelt en dan van daaruit klank te maken, dan moet je daarmee beginnen. Je moet eerst weten dat je een lichaam, gevoelens, gedachten hebt. Die zijn dan de brandstof die je in je muziek kan leggen. Mijn techniek om bij jezelf te komen noem ik VZL: Voelen, Zijn, Laten. Dat betekent dat mensen in contact komen met wat ze Voelen, dan Zijn (dus niets veranderen) en het Laten gebeuren; toestaan dat er zich iets aan je onthult. Wat je dan later als kapstok voor expressie kunt gebruiken.
Met bijvoorbeeld Shiva mantra's kun je het proces van "dingen loslaten" versnellen. Loslaten is in mijn idee geen bewuste daad, het is niet actief. Iets laat vanzelf los als je het in je bewustzijn inzichtelijk hebt gemaakt.

Ik leer vooral onderscheid te maken tussen de directe- en indirecte ervaring en in het hier en nu te blijven. Dus als er een emotie opkomt leer ik na te gaan of dat een oude reactie is of een in het huidige moment. Hoe ontstaat de lijdensweg van stress eigenlijk? Wat gaat er in je hoofd om als je een ervaring of een emotie hebt? Als je je daarvan bewust wordt kun je dat uiten in klank en expressie. Als het gevoel, met beelden en gedachten, zonder erin te zwelgen in zijn totaliteit ervaren wordt, en vervolgens wordt uitgedrukt d.m.v. klank of dans of welke uitingsvorm dan ook, dan lost het vaak op. Of ontstaan nieuwe inzichten. Deze techniek gebruik ik ook bij mensen, die meer vanuit hun ziel op hun instrument willen spelen.

Kan iedereen zomaar zonder voorbereiding mantra's gaan zingen?

Jazeker. Er gebeurt altijd wat, maar de mantra wint aan kracht door o.a. intentie en door initiatie. Bij initiatie vindt er een soort krachtsoverdracht plaats waardoor hij sterker kan gaan werken.

Leer je de leerlingen altijd zichzelf te begeleiden?

Ja, het is leuker met een instrument. Zonder instrument heb je geen basis. Vanaf de eerste les kunnen leerlingen zichzelf al begeleiden op harmonium. Ik leer hen niet alleen mantra's, maar ook liederen uit de Indianencultuur of van de Aboriginals of uit Afrika. Samengevat noem ik het "Spirit Songs".

Wat is de verhouding tussen woord en klank? Zijn ze allebei even belangrijk?

Mantra's worden van meester op discipel overgedragen door hem zachtjes in het oor te fluisteren.. Mantra's werken meestal het diepst als je ze niet uitspreekt. Omdat wij in het Westen zo gewend zijn om duidelijk expressie aan ons gevoel te geven, kan bijvoorbeeld de Gayatri mantra in eerste instantie krachtiger werken als je hem wel uitspreekt. In een later stadium leer ik m'n studenten ze ook van binnen te reciteren.

Mijn ervaring is dat een zaal juist geraakt wordt door de zeer krachtige en vreugdevolle muzikale uiting. Het is zuiver delen en communiceren.

Dat is ook zo, maar als je wat verder bent dan ga je eigenlijk naar binnen toe met de klank en dan wordt hij verinnerlijkt.

Ik heb vaak tijdens het Eigentijds Festival in de Zonnehal gezeten als Vrindavan speelde. Wat ga je op het komende Festival doen?

We gaan langdurig mantra's reciteren. We zitten met vijf mannen in een halve cirkel en daaromheen zijn vier vrouwen met percussie-instrumenten. De bedoeling is dat je eigenlijk ónder de emotie komt, dus meer in de pure energie. De ervaring leert dat als je langdurig reciteert je onherroepelijk op een punt komt dat je je gaat vervelen, of dat je zegt: ik heb geen zin meer. Is het nu eens afgelopen? Met recitatie ga je daar doorheen, je stopt niet bij het eerste onaangename signaal. Als je dat wel doet blijf je in consumptief gedrag hangen, waardoor je niet dieper kunt gaan.

Het is gewoon een meditatievorm. Op een gegeven moment kom je door lagen heen. Je ademt het in en iedereen ervaart wat er op dat moment is, of het nu boosheid, angst, lol, vreugde is, het maakt niet uit. Moet je je voorstellen: 800 mensen die dat allemaal tegelijk ervaren!

Top